تفاوت رضایتنامه و برائت‌نامه در امور پزشکی

بر اساس توضیحات مهدی صانعی، بازپرس دادسرای جرایم پزشکی، درک تفاوت میان رضایتنامه و برائت‌نامه برای بیماران و پزشکان بسیار حیاتی است. این تفاوت کلیدی حول دو محور زمان اخذ و آثار حقوقی آن قرار دارد.

رضایتنامه سندی است که پیش از آغاز هرگونه فرآیند درمانی یا جراحی از بیمار یا بستگان وی اخذ می‌شود. ماهیت این سند، "اعلام رضایت" بیمار برای شروع اقدامات پزشکی است. این رضایت، مجوز قانونی لازم برای پزشک به شمار می‌آید. با این حال، رضایتنامه به هیچ وجه پزشک را در صورت وقوع قصور یا خطای پزشکی تبرئه نمی‌کند. اگر ثابت شود پزشک در انجام وظایف حرفه‌ای خود کوتاهی یا اشتباهی مرتکب شده، مسؤولیت حقوقی و کیفری دارد، صرفاً چون بیمار رضایت اولیه داده است، از این مسؤولیت معاف نمی‌شود.

برائت‌نامه، برخلاف رضایتنامه، سندی است که پس از اتمام فرآیند درمان یا جراحی اخذ می‌شود. ماهیت حقوقی آن "اعلام گذشت" است. به عبارت دیگر، بیمار با امضای این سند، پس از آگاهی از نتیجه عمل (حتی اگر منجر به عارضه یا نتیجه ناخواسته شده باشد)، به طور صریح از حق شکایت و تعقیب قانونی پزشک می‌گذرد. برائت‌نامه می‌تواند پزشک را در صورت وقوع قصور تبرئه کند، اما تنها تحت یک شرط اساسی: اینکه پس از پایان کامل درمان و با آگاهی بیمار از نتیجه اخذ شده باشد.

هشدار بسیار مهم: اگر سندی با عنوان "برائت‌نامه" پیش از شروع درمان از بیمار گرفته شود، از نظر حقوقی هیچ تفاوتی با "رضایتنامه" ندارد. صرف تغییر نام سند، اثر حقوقی آن را عوض نمی‌کند. چنین سندی تنها به معنای رضایت برای شروع کار است و در صورت بروز خطا، پزشک را بری‌الذمه (تبرئه) نخواهد کرد. در واقع، اخذ برائت پیش از عمل، فاقد اثر حقوقیِ معاف‌کننده است.